Taliban'ın ve Afganistan'ın
ilişkisinin uzun ve karmaşık bir tarihi var. Taliban, 1990'ların başında
Sovyetlerin Afganistan'dan çekilmesinin ardından ortaya çıkan Peştun
liderliğindeki İslami köktendinci bir gruptur. Grup hızla ülkenin büyük bölümünün
kontrolünü ele geçirdi ve 1996'da Afganistan İslam Emirliği'ni kurdu. Taliban'ın
yönetimi, kadın haklarının bastırılması ve azınlıklara yönelik zulüm de dahil
olmak üzere insan hakları ihlalleriyle damgasını vurdu. Grup ayrıca 11 Eylül saldırılarından
sorumlu terörist grup El Kaide'ye sığınak sağladı.
2001 yılında Amerika
Birleşik Devletleri Afganistan'ı işgal etti ve Taliban rejimini devirdi.
Taliban saklandı, ancak Afgan hükümeti ve onun uluslararası müttefiklerine
karşı savaşmaya devam etti.
2020'de Amerika Birleşik
Devletleri ve Taliban bir barış anlaşması imzaladı. Anlaşma, ABD birliklerinin
Afganistan'dan çekilmesini ve Taliban'ın Afgan hükümeti ile barış görüşmelerine
katılmasını gerektiriyordu. Barış görüşmeleri yavaş ilerledi ve ilerleme zor
oldu. Taliban, Afgan güvenlik güçlerine ve sivillere yönelik saldırılarını
sürdürdü. Taliban'ın Afganistan ile ilişkisi karmaşık ve çok yönlüdür. Grubun
hem destekçileri hem de karşıtları var. Taliban ve Afganistan ilişkisinin
geleceği belirsiz.
Taliban ve Afganistan'ın ilişkisini şekillendiren temel faktörlerden bazıları şunlardır:
·
Peştun milliyetçiliği: Taliban, Peştun
liderliğindeki bir gruptur ve Peştun milliyetçiliği, grubun ideolojisinde kilit
bir faktördür.
·
Sovyetlerin geri çekilmesi: 1989'da
Sovyetlerin Afganistan'dan çekilmesi, Taliban'ın yararlanabileceği bir güç
boşluğu yarattı.
·
ABD işgali: ABD'nin 2001'de Afganistan'ı
işgali Taliban rejimini devirdi, ancak grup o zamandan beri yeniden bir araya
geldi ve Afgan hükümeti ve onun uluslararası müttefiklerine karşı savaşmaya
devam etti.
·
Barış anlaşması: ABD ve Taliban 2020'de
bir barış anlaşması imzaladı, ancak barış sürecinde ilerleme yavaş oldu.
·
Taliban'ın ideolojisi: Taliban İslami
köktendinci bir gruptur ve ideolojisi, politikalarını ve eylemlerini
şekillendirmiştir.
·
Afgan hükümeti: Afgan hükümeti zayıf ve
bölünmüş bir hükümet ve ülke üzerinde otoritesini savunmak için mücadele
ediyor.
·
Uluslararası toplum: Uluslararası toplum,
20 yılı aşkın bir süredir Afganistan'da müdahil olmuştur ve ülkenin siyasi
manzarasının şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır.
Taliban ve Afganistan'ın
ilişkisi karmaşık ve çok yönlüdür. Grubun hem destekçileri hem de karşıtları
var ve geleceği belirsiz.
Son aylarda Taliban
Afganistan'da önemli ilerlemeler kaydetti. Afgan hükümetinin topraklarını ve önemli şehirlerin kontrolünü ele geçirdi.
Grubun kazanımları, ABD birliklerinin Afganistan'dan çekilmesi, Afgan
hükümetinin yolsuzluğu ve beceriksizliği ve Taliban'ın şiddet ve gözdağı
kullanması da dahil olmak üzere bir dizi faktöre atfedildi.
Taliban'ın ilerlemeleri
Afganistan'da bir dizi çatışmaya yol açtı. En dikkate değer çatışma, Taliban
ile Afgan hükümeti arasında devam eden savaştır. 20 yılı aşkın bir süredir
devam eden savaş binlerce insanın ölümüyle sonuçlanmıştır. Savaş ayrıca
milyonlarca insanı yerinden etti ve yaygın ekonomik hasara neden oldu.
Taliban ile Afgan
hükümeti arasındaki savaşa ek olarak, Afganistan'da bir dizi başka çatışma da
var. Bu çatışmalar şunları içerir:
·
Taliban ile rakip terör örgütü Horasan
Eyaleti İslam Devleti (ISKP) arasındaki çatışma.
·
Taliban ile ağırlıklı olarak Şii Müslüman
olan Hazara etnik grubu arasındaki çatışma.
·
Taliban ile Afgan hükümetine sadık bir
bölge olan Panjshir Vadisi arasındaki çatışma.
Afganistan'daki
çatışmalar ülke üzerinde yıkıcı bir etki yarattı. Binlerce insanın ölümüne,
milyonlarca insanın yerinden edilmesine ve yaygın ekonomik hasara yol açtılar.
Çatışmalar, Afgan hükümetinin vatandaşlarına temel hizmetleri sağlamasını da
zorlaştırdı.
Afganistan'ın geleceği
belirsiz. Taliban'ın ilerlemeleri, grubun yeniden iktidara gelip katı bir
İslami rejim dayatabileceği endişelerini artırdı. Ancak Afgan hükümeti ve
müttefikleri, Taliban'la savaşmaya devam etme ve grubun ülkenin kontrolünü ele
geçirmesini engelleme sözü verdiler.
Aşağıdakiler,
Afganistan'ın karşı karşıya olduğu temel zorluklardan bazılarıdır:
·
Güvenlik: Ülke, Taliban, ISIS-K ve diğer
isyancı gruplar da dahil olmak üzere bir dizi güvenlik tehdidiyle karşı
karşıya.
·
Yolsuzluk: Afgan hükümeti, meşruiyetini
baltalayan ve temel hizmetleri sağlama yeteneğini engelleyen yolsuzlukla
boğuşuyor.
·
Yoksulluk: Afganistan dünyanın en fakir
ülkelerinden biridir ve yoksulluk istikrarsızlığın başlıca itici gücüdür.
·
İnsan hakları: Taliban'ın insan hakları
sicili zayıf ve grubun yeniden iktidara gelip katı bir İslami rejim
dayatabileceğine dair endişeler var.
Afganistan'ın karşı
karşıya olduğu zorluklar ürkütücü ancak umut etmek için nedenleri de var. Afgan
halkı dayanıklıdır, barış ve istikrar için güçlü bir istek göstermiştir.
Uluslararası toplum, Afgan hükümeti ve halkını desteklemekte ve Afganistan için
daha barışçıl ve müreffeh bir gelecek inşa etmeye yardımcı olmakta oynayacak önemli bir role sahiptir.
KAYNAKÇA
Hussain, E. (2022). Taliban 2.0 and Afghanistan–Pakistan
Relations. Journal of Asian Security and International Affairs, 9(3),
462–474. https://doi.org/10.1177/23477970221130546
Ömer, A. (2011). Pakistanın doğuşundan günümüze
Afganistan-Pakistan ilişkileri (Master's thesis, Sosyal Bilimler
Enstitüsü).
KARAKAYA, İ., & NAZARI,
M. İ. (2022). AFGANİSTAN’DA TALİBAN İKTİDARI DÖNEMLERİ (1996-2001 ve 2021
SONRASI) ve AFGANİSTAN DIŞ POLİTİKASI. Karadeniz Teknik Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 12(23),
143-169.
ŞEVVAL
ARSLAN
Yorumlar
Yorum Gönder